Okres przedświąteczno-noworoczny to jeden z najgorętszych okresów w handlu, a sprzedaż internetowa z roku na rok zwiększa swój udział. Konsumenci coraz częściej przez internet kupują nie tylko prezenty, ale starają się również “upolować” coś dla siebie, w szczególności na noworocznych wyprzedażach.

Nierzadko jednak zdarza się, że kupujący będący konsumentem chce zrezygnować z zakupu. Co w takim przypadku należy zrobić i kto ponosi z tego tytułu koszty?

Definicje – czyli kto i co?

Zacznijmy najpierw od definicji konsumenta. Konsumentem jest osoba fizyczna, która dokonuje czynności prawnej (najczęściej spotykana w obrocie – umowa sprzedaży) z przedsiębiorcą, która nie jest bezpośrednio związana z działalnością gospodarczą lub zawodową konsumenta.

Drugą ważną definicją, jest definicja umowy zawartej na odległość – pod tym pojęciem należy rozumieć umowę, która została zawarta z konsumentem na odległość, bez jednoczesnej fizycznej obecności kupującego i sprzedawcy, z wyłącznym wykorzystaniem jednego lub większej liczby środków porozumiewania się na odległość (np. telefon lub internet) – aż do chwili zawarcia umowy włącznie.

Wiedząc, kogo polskie prawo uznaje za konsumenta i co rozumie poprzez “umowę zawartą na odległość”, możemy wrócić do tematu niniejszego wpisu – możliwości odstąpienia przez konsumenta od umowy.

Prawo do odstąpienia od umowy

Konsument, który zawarł umowę na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa, co do zasady w terminie 14 dni może  od niej odstąpić bez podawania przyczyny i bez ponoszenia kosztów.

Jak liczyć 14-dniowy termin?

W przypadku  sprzedaży pojedynczej rzeczy, 14-dniowy termin należy liczyć od otrzymania jej przez konsumenta lub osobę przez niego wskazaną.

Przykład

Pan Jakub zamówił w sklepie internetowym drukarkę, którą otrzymał 7 stycznia. Termin na odstąpienie od umowy upłynie z dniem 21 stycznia.

W przypadku umowy sprzedaży, która obejmuje dwa lub więcej towarów, które są dostarczane osobno, partiami lub w częściach – początek terminu należy liczyć od otrzymania przez konsumenta ostatniej rzeczy, partii lub części.

Przykład

Pan Jakub oprócz drukarki zamówił w tym samym sklepie internetowym zamówił także monitor. Pan Jakub odebrał drukarkę 7 stycznia, ale ze względu na braki magazynowe i późniejsze wysłanie przez sklep w osobnej przesyłce monitora, otrzymał go dopiero 15 stycznia. Tym samym, Pan Jakub może złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy na zakup obu produktów do 29 stycznia.

Umowa sprzedaży polegająca na regularnym dostarczaniu towarów przez określony czas – rozpoczęcie biegu terminu zależy od daty otrzymania przez konsumenta pierwszej rzeczy.

Przykład

Pan Paweł zamówił roczną prenumeratę drukowanej wersji dwutygodnika „Wędkarz”. Pierwszy numer odebrał 8 stycznia, zatem od takiej umowy może odstąpić przez 14 dni po otrzymaniu pierwszego numeru czasopisma, tj. do 22 stycznia.

Pozostałe umowy (np. usługi, zlecenia) – termin rozpoczyna bieg od dnia zawarcia umowy.

Uwaga! Jeżeli konsument nie zostanie poinformowany o prawie do odstąpienia od umowy, może on skorzystać z tego uprawnienia w ciągu kolejnych 12 miesięcy. Jeżeli jednak w tym okresie sprzedawca przekaże mu taką informację, to termin upływa po 14 dniach od momentu jej otrzymania przez konsumenta.

Do zachowania terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem. Nie ma znaczenia to, że sprzedawca otrzyma je po upływie terminu.

Forma oświadczenia o odstąpieniu od umowy

Skorzystanie przez konsumenta z prawa odstąpienia od umowy następuje poprzez złożenie przez niego stosownego oświadczenia. Należy pamiętać, że konsument może złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy w dowolnej formie (np. pisemnie, mailowo lub telefonicznie).  

Sprzedawcy, którzy dopuszczają złożenie odstąpienia od umowy drogą elektroniczną (np. przez stronę internetową), dodatkowo mają obowiązek  potwierdzenia otrzymania ww. oświadczenia – czyli np. do wysłania konsumentowi e-maila.

Otrzymałem oświadczenie o odstąpieniu od umowy – co dalej?

W przypadku skorzystania przez konsumenta z przysługującego mu prawa do odstąpienia od umowy, sprzedawca ma obowiązek niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania oświadczenia konsumenta o odstąpieniu od umowy, zwrócić konsumentowi wszystkie dokonane przez niego płatności (w tym także koszty dostarczenia rzeczy).

Natomiast konsument ma obowiązek zwrócić rzecz sprzedawcy niezwłocznie, jednak nie później niż 14 dni od dnia, w którym odstąpił od umowy, chyba że przedsiębiorca zaproponował, że sam odbierze rzecz. W tym przypadku wystarczy, aby konsument odesłał rzecz przed upływem ww. terminu.

Zwrotu płatności dokonuje się przy użyciu takiego samego sposobu zapłaty, jakiego użył konsument – chyba że konsument wyraźnie zgodził się na inny sposób zwrotu. W takim przypadku nie może wiązać się dla niego z żadnymi dodatkowymi kosztami.

W tym miejscu warto wspomnieć, że w takiej sytuacji sprzedawca może wstrzymać się ze zwrotem płatności otrzymanych od konsumenta do chwili otrzymania rzeczy z powrotem lub dostarczenia przez konsumenta dowodu jej odesłania (w zależności od tego, które zdarzenie nastąpi wcześniej) – chyba, że  zaproponował, że sam odbierze rzecz od konsumenta. W takim przypadku na zwrot płatności obowiązuje 14-dniowy termin, liczony od dnia otrzymania oświadczenia konsumenta o odstąpieniu od umowy.

Uszkodzony/zużyty towar a obowiązek zwrotu pieniędzy za towar

Konsument jest odpowiedzialny wobec sprzedawcy za zmniejszenie wartości rzeczy w związku z korzystaniem z niej w nieodpowiedni sposób. Ma prawo zbadać charakter, cechy i funkcjonowanie towaru w taki sposób, w jaki mógłby to uczynić w sklepie stacjonarnym. Nie może jednak używać rzeczy w sposób nieograniczony. Jeśli tak robi, przedsiębiorca ma prawo obciążyć go dodatkowymi kosztami w związku ze zmniejszeniem wartości towaru.

W takiej sytuacji, jeżeli konsument będzie chciał odstąpić od umowy, może ponieść odpowiedzialność za pogorszenie stanu zwracanej rzeczy.

Przykład

Pan Jan zamówił w sklepie internetowym kosiarkę spalinową. Po jej otrzymaniu może ją rozpakować i włączyć, aby sprawdzić, czy działa prawidłowo, ale nie może jej użyć. Jeżeli to zrobi i kosiarka się ubrudzi, to w przypadku odstąpienia od umowy sprzedawca ma prawo obciążyć pana Jana kosztami czyszczenia kosiarki.

Istnieje wyjątek od powyższej zasady! Konsument nie poniesie odpowiedzialności za nieprawidłowe korzystanie z towaru w przypadku, gdy sprzedawca nie poinformuje go o prawie do odstąpienia od umowy, w tym o sposobie, terminie jego wykonania i wzorze formularza.

Koszty przesyłki – zasady zwrotu

Oprócz równowartości ceny towaru, sprzedawca powinien zwrócić konsumentowi koszty jego doręczenia – do wysokości odpowiadającej najtańszej opcji przesyłki dostępnej w danej ofercie. Jeżeli klient wybierze droższy środek transportu, sprzedawca nie ma obowiązku zwrotu różnicy między wartością wybranej dostawy a najtańszym sposobem transportu.

Konsument ponosi tylko bezpośrednie koszty zwrotu rzeczy, chyba że przedsiębiorca zgodził się je ponieść lub nie poinformował konsumenta o konieczności poniesienia tych kosztów.

Przykład

Pan Jakub zamówił w sklepie internetowym drukarkę za 500 zł. Jako sposób jej doręczenia wybrał kuriera za 15 zł – zgodnie z cennikiem wskazanym przez sprzedawcę. Inne dostępne opcje dostawy to odbiór osobisty za 0 zł i list polecony za 8 zł. Po paru dniach pan Jakub zdecydował jednak, że tego rodzaju drukarka nie jest mu potrzebna i zdecydował się odstąpić od umowy. W takim przypadku sprzedawca zwraca klientowi wartość drukarki (500 zł) i koszty skorzystania z najtańszego środka transportu (list polecony – 8 zł).

Dlaczego należy zwrócić pieniądze za list polecony a nie policzyć tego jako odbiór osobisty za 0 zł? Dlatego, że nie można uwzględniać odbioru osobistego – nie jest to sposób dostarczenia produktu, a jedynie możliwość samodzielnego odbioru przez konsumenta.

Krótkie podsumowanie 

Podsumowując, poniżej najważniejsze kwestie, związane z odstąpieniem przez konsumenta od umowy zawartej na odległość:

1. Konsumentowi co do zasady przysługuje prawo do odstąpienia od umowy w terminie 14 dni od dnia otrzymania rzeczy;
2. Oświadczenie o odstąpieniu może zostać złożone w dowolnej formie;
3. Sprzedawca niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania oświadczenia konsumenta o odstąpieniu od umowy, zwraca konsumentowi wszystkie dokonane przez niego płatności. Może  jednak wstrzymać się ze zwrotem płatności otrzymanych od konsumenta do chwili otrzymania rzeczy z powrotem lub dostarczenia przez konsumenta dowodu jej odesłania (w zależności od tego, które zdarzenie nastąpi wcześniej), chyba że  zaproponował, że sam odbierze rzecz;
4. Konsument jest odpowiedzialny wobec sprzedawcy za zmniejszenie wartości rzeczy w związku z korzystaniem z niej w nieodpowiedni sposób;
   
5. Konsument ponosi tylko bezpośrednie koszty zwrotu rzeczy, ale tylko do wysokości odpowiadającej najtańszej opcji przesyłki dostępnej w ofercie sprzedawcy.